Gỡ vướng về nhân lực và chính sách trong vận hành chính quyền cấp xã
Các đại biểu Quốc hội kiến nghị về những bất cập trong tổ chức bộ máy, nhân sự, trụ sở làm việc và chế độ chính sách đối với cán bộ cấp xã khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.
Đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên Hà Sỹ Huân phát biểu.
Trong các phiên thảo luận chiều 20/4 và sáng 21/4 tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội cho rằng bên cạnh những kết quả tích cực, việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp sau sắp xếp đơn vị hành chính đang bộc lộ một số bất cập.
Các đại biểu chia sẻ nhiều thực tế từ địa phương khi vận hành mô hình này, đồng thời kiến nghị các giải pháp tháo gỡ mang tính đặc thù.
Áp lực nhân sự khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp
Đánh giá về chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn khẳng định đây là hướng đi đúng đắn, giúp bộ máy dần ổn định, phục vụ người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn. Tuy nhiên, thực tế triển khai đang xuất hiện những điểm nghẽn cần điều chỉnh kịp thời.
Về cơ cấu tổ chức, hiện nay các phòng chuyên môn tại đơn vị hành chính cấp xã mới chỉ có Phòng Kinh tế và Phòng Văn hóa - Xã hội. Theo đại biểu, sự phân chia này chưa đảm bảo tính chuyên sâu. Một phòng phải chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5 đến 6 sở, dẫn đến tình trạng quá tải. Việc tổ chức các phòng theo Nghị định 370 của Chính phủ cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể để đảm bảo tính thống nhất trên phạm vi cả nước.
Về nhân sự, tình trạng thiếu và yếu vẫn là bài toán khó. Nhiều địa phương không chỉ thiếu về số lượng mà còn thiếu công chức có chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi đó, khối lượng công việc thực tế với người dân và doanh nghiệp lại lớn hơn nhiều so với trước khi sắp xếp.
Cùng quan điểm, đại biểu Hà Sỹ Huân, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên cho rằng sau khi kết thúc chính quyền cấp huyện, đội ngũ công chức cấp xã trở thành lực lượng chủ đạo thực hiện phân cấp, phân quyền. Họ không còn làm việc chuyên sâu một lĩnh vực mà phải chuyển sang đa nhiệm, đa lĩnh vực. Một cán bộ phải tham mưu nhiệm vụ cho 6 - 7 sở, ngành, tạo ra áp lực lớn về trách nhiệm pháp lý và năng lực nghiệp vụ.
Vướng mắc về chính sách và điều kiện làm việc
Tổ chức hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương cấp xã đã đi vào hoạt động dần ổn định và hiệu quả.
Một vấn đề được các đại biểu nêu ra là sự thiếu linh hoạt trong giao biên chế, đặc biệt tại các vùng khó khăn. Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho biết các đơn vị sự nghiệp công lập như y tế, giáo dục đang chịu áp lực từ chỉ tiêu giảm biên chế.
Ông kiến nghị cần rà soát tổng thể dựa trên tiêu chí diện tích, dân số và các yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, hải đảo. Quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt đang làm giảm tính linh hoạt trong việc bổ sung nhân lực tại chỗ.
Việc sáp nhập giữa xã và phường thành khối phố tại các tỉnh miền núi cũng phát sinh khó khăn trong quản lý. Có những khối phố rộng đến 6,44 km2 nhưng chỉ có 75 hộ dân, nếu tiếp tục sáp nhập theo tiêu chuẩn, diện tích có thể lên tới 10 km2. Trong điều kiện hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin chưa đồng bộ, việc quản lý, điều hành gặp nhiều trở ngại.
Bên cạnh đó, các đại biểu phản ánh còn thiếu hướng dẫn về chế độ chính sách. Trường hợp cán bộ được điều động đến các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực III từ ngày 01/07/2025 chưa rõ mức hưởng trợ cấp lần đầu theo Nghị định 76. Đồng thời, hơn 330 người hoạt động không chuyên trách tại Lạng Sơn sau ngày 31/05/2026 vẫn đang chờ hướng dẫn bố trí.
Về hạ tầng, đại biểu Hà Sỹ Huân cho biết tại Thái Nguyên, nhiều xã miền núi sau hợp nhất phải bố trí trụ sở làm việc tại 2 - 3 địa điểm khác nhau, cách nhau hơn 10 km, gây khó khăn trong vận hành. Ông kiến nghị cần có cơ chế đặc thù để xây dựng trụ sở tập trung theo quy hoạch.
Liên quan đến chế độ đãi ngộ, đại biểu tỉnh Thái Nguyên cho rằng mức phụ cấp chức vụ của cán bộ cấp xã còn thấp, chưa tương xứng với yêu cầu công việc. Trưởng phòng cấp xã hiện hưởng phụ cấp 0,25 so với 0,5 ở cấp tỉnh, phó phòng là 0,15 so với 0,3.
Các đại biểu đề nghị cần đánh giá tổng thể chính sách tiền lương, phụ cấp đối với cán bộ, công chức cấp xã, phường nhằm tạo điều kiện để đội ngũ yên tâm công tác, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
Kết thúc nội dung thảo luận, các đại biểu thống nhất việc tiếp tục sắp xếp tinh gọn thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Thủ tướng là cần thiết, đồng thời nhấn mạnh các chính sách về nhân lực, tiền lương và hướng dẫn thực hiện cần được ban hành đồng bộ, kịp thời, phù hợp với thực tiễn chính quyền địa phương 2 cấp.