Từ đầu tháng 7 năm 2025, Tòa án nhân dân khu vực chính thức thụ lý, giải quyết các loại vụ việc theo thẩm quyền mới, trong đó có án hành chính, lĩnh vực được đánh giá là phức tạp, đòi hỏi sự chủ động, trách nhiệm và nâng cao chất lượng xét xử.
Lãnh đạo, thẩm phán Tòa án nhân dân khu vực 3 - Hải Phòng trao đổi nghiệp vụ, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ án nói chung và vụ án hành chính nói riêng.
Thẩm quyền mới, yêu cầu mới
Theo Luật Tố tụng hành chính năm 2015, thẩm quyền xét xử sơ thẩm trước đây được phân định cho Tòa án nhân dân cấp huyện và cấp tỉnh. Tuy nhiên trên thực tế, phần lớn các vụ án hành chính do Tòa án nhân dân cấp tỉnh thụ lý.
Tuy nhiên, từ ngày 1/7/2025, Luật Tố tụng hành chính năm 2025, sửa đổi, bổ sung năm 2015 quy định Tòa án nhân dân (TAND) khu vực trở thành cấp duy nhất có thẩm quyền xét xử sơ thẩm án hành chính. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với năng lực đội ngũ thẩm phán ở cơ sở.
Thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính thời gian qua cho thấy dù hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện nhưng quá trình áp dụng vẫn còn nhiều vướng mắc. Từ xác định đối tượng khởi kiện, người tham gia tố tụng, thẩm quyền giải quyết, thu thập, đánh giá chứng cứ cho đến áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và thi hành án.
Trong khi đó, phần lớn thẩm phán Tòa án nhân dân khu vực xuất thân từ Tòa án nhân dân cấp huyện, nơi số lượng vụ án hành chính trước đây không nhiều. Do đó, kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế, dễ phát sinh lúng túng, sai sót khi giải quyết loại án này.
Trước đây, địa bàn huyện Thủy Nguyên (cũ) chiếm tới 2/3 vụ án hành chính do Tòa án nhân dân thành phố thụ lý và giải quyết, thì nay số lượng án hành chính trên địa bàn sẽ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 1, trở thành áp lực không nhỏ với các thẩm phán tại đây.
Theo thống kê của Tòa án nhân dân khu vực 1 (thành phố Hải Phòng), từ ngày 1/7 đến nay, đơn vị đã thụ lý 11 vụ án hành chính, giải quyết được 4 vụ và đang xem xét thụ lý khoảng 20 đơn khởi kiện hành chính khác theo thẩm quyền.
Phó Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 1, thẩm phán Lê Thị Hà cho biết giải quyết án hành chính trong bối cảnh mô hình tổ chức mới đặt ra yêu cầu rất cao đối với đội ngũ cán bộ tòa án. Với đặc thù địa bàn có nhiều dự án triển khai nên trước đây Tòa án nhân dân huyện Thủy Nguyên cũ đã có kinh nghiệm giải quyết nhiều vụ án hành chính cấp sơ thẩm.
Tuy nhiên, thẩm quyền các vụ án hành chính hiện nay mở rộng hơn, công tác thu thập tài liệu chứng cứ liên quan vụ án gặp một số khó khăn do địa giới hành chính, lãnh đạo của đơn vị ban hành quyết định hành chính, hành vi hành chính đang bị khởi kiện có sự thay đổi. Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, đơn vị chủ động nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho thẩm phán, thư ký, bảo đảm giải quyết án đúng pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.
Với những Tòa án nhân dân khu vực trước đây ít giải quyết án hành chính, việc thực hiện thẩm quyền mới càng bộc lộ rõ khó khăn. Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 9, thẩm phán Nguyễn Văn Sơn cho biết từ 1/7 đến nay đơn vị mới thụ lý, giải quyết 1 vụ án hành chính. Giải quyết án hành chính đòi hỏi thẩm phán chuyên trách, có nghiệp vụ chuyên môn. Đây cũng là khó khăn của Tòa án nhân dân khu vực 9 khi chưa có thẩm phán hành chính chuyên trách.
Tòa án Nhân dân khu vực 9 và Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 9 (thành phố Hải Phòng) ký quy chế phối hợp giải quyết vụ án hành chính và các loại vụ việc khác theo thẩm quyền.
Nhiều thẩm phán Tòa án nhân dân khu vực ở thành phố Hải Phòng cho rằng dù Luật Tố tụng hành chính hiện hành đã quy định, giải thích về quyết định hành chính, hành vi hành chính và đối tượng bị khởi kiện, song các quy định này vẫn chưa thật sự rõ ràng. Do chưa hiểu đầy đủ quy định pháp luật, người khởi kiện thường bị trả lại đơn khởi kiện, dẫn đến việc khiếu nại, phát sinh thêm phức tạp.
Bên cạnh đó, án hành chính liên quan đến nhiều lĩnh vực đời sống xã hội, chịu sự điều chỉnh của nhiều luật và văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Đặc biệt, các quy định về đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thường xuyên thay đổi theo từng thời kỳ, đòi hỏi thẩm phán phải có nghiệp vụ chuyên sâu và thời gian dài để thu thập, đối chiếu tài liệu.
Một yếu tố đặc thù khác là các vụ án hành chính thường gắn với quyền lợi kinh tế trực tiếp của người dân nên diễn biến phức tạp, khiếu kiện kéo dài, đông người; thậm chí có trường hợp bị lợi dụng, xúi giục khiếu kiện thiếu căn cứ, gây khó khăn cho công tác thụ lý, giải quyết của tòa án nhân dân. Điều này đòi hỏi không chỉ có nghiệp vụ sâu mà mỗi thẩm phán cần có bản lĩnh chính trị nghề nghiệp vững vàng.
Tăng cường chỉ đạo, kiểm tra
Trước thực tiễn phát sinh đó, ngày 1/8/2025, Tòa án nhân dân Tối cao ban hành Công văn số 541/CV-TANDTC yêu cầu nâng cao chất lượng, đẩy nhanh tiến độ giải quyết, xét xử án hành chính. Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao yêu cầu Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh việc tổ chức đối thoại trong giải quyết các vụ án hành chính, tăng cường tranh tụng tại phiên tòa nhằm nâng cao chất lượng xét xử; hạn chế thấp nhất các bản án, quyết định hành chính bị hủy, sửa do nguyên nhân chủ quan của thẩm phán. Tăng cường thẩm phán có năng lực tham gia giải quyết các vụ án hành chính.
Tòa án nhân dân Tối cao cũng yêu cầu đẩy mạnh kiểm tra định kỳ và đột xuất của Tòa án cấp trên với Tòa án cấp dưới để kịp thời phát hiện, khắc phục, rút kinh nghiệm về những sai sót nghiệp vụ trong quá trình giải quyết, xét xử vụ án hành chính. Đây được xem là chỉ đạo trọng tâm nhằm siết chặt kỷ cương, nâng cao chất lượng xét xử án hành chính trong bối cảnh Tòa án nhân dân khu vực thực hiện thẩm quyền mới.
Yêu cầu nâng cao năng lực đội ngũ thẩm phán chuyên trách giải quyết án hành chính tại các Tòa án nhân dân khu vực trên địa bàn thành phố Hải Phòng đang là yêu cầu cấp thiết hiện nay. Việc tăng cường kiểm tra, giám sát của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng với Tòa án nhân dân các khu vực sẽ là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng xét xử các vụ án hành chính, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội đối với công lý.
Thống kê của Tòa án Nhân dân thành phố Hải Phòng cho thấy từ ngày 1/10/2024 đến ngày 30/9/2025, Tòa án nhân dân hai cấp đã thụ lý 258 vụ hành chính, xét xử 239 vụ (cả sơ thẩm và phúc thẩm), đạt tỷ lệ 92,6%. Trong đó, Tòa án nhân dân thành phố giải quyết 201/219 vụ án hành chính sơ thẩm, các Tòa án nhân dân khu vực giải quyết 33/34 vụ sơ thẩm.
https://baohaiphong.vn/khac-phuc-kho-khan-trong-xet-xu-so-tham-an-hanh-chinh-532423.html